Geoparki to obszary o szczególnej wartości geologicznej, które chronią dziedzictwo Ziemi, promują edukację oraz wspierają zrównoważony rozwój lokalnych społeczności. W odróżnieniu od parków narodowych, skupiają się one przede wszystkim na przyrodzie nieożywionej (skałach, minerałach, skamieniałościach i procesach rzeźbiących krajobraz). Ważna rolę w geoparkach pełni promocja dziedzictwa kulturowego.
Kluczowe cechy geoparków:
- Wartość naukowa: Posiadają unikalne w skali świata lub regionu obiekty geologiczne ważne dla nauki.
- Edukacja i turystyka: Są miejscami tzw. geoturystyki, gdzie dzięki tablicom informacyjnym i ścieżkom dydaktycznym każdy może zrozumieć historię naszej planety.
- Holistyczne podejście: Chronią nie tylko geologię, ale także powiązaną z nią przyrodę ożywioną oraz dziedzictwo kulturowe i historyczne regionu.
Geoparki w Polsce i na świecie:
Najwyższym wyróżnieniem jest status Światowego Geoparku UNESCO. Obecnie na świecie istnieje 229 takich obiektów w 50 krajach (https://www.unesco.org/en/iggp/geoparks, dostęp 30.01.2026)
W Polsce mamy trzy Światowe Geoparki UNESCO:
- Geopark Łuk Mużakowa – unikalna morena czołowa, znana z kolorowych jezior antropogenicznych.
- Geopark Świętokrzyski – obszar o niezwykłej różnorodności osadów geologicznych z różnych epok.
- Kraina Wygasłych Wulkanów (Góry i Pogórze Kaczawskie) – najnowszy polski geopark na liście UNESCO (od 2024 r.), chroniący pozostałości dawnej aktywności wulkanicznej.